Franciacorta
Voor degenen die mij een beetje kennen is het geen geheim dat ik een Franciacorta fan ben. Ik houd van mousserende wijn, maar van Franciacorta in het bijzonder. Maar wat is het nu precies? Het korte antwoord: Franciacorta is de Italiaanse Champagne. Een heerlijke mousserende wijn die op dezelfde manier gemaakt wordt als Champagne. Maar daar houdt de vergelijking dan ook wel op.
Historie
De naam Franciacorta is hoogstwaarschijnlijk afgeleid van het Latijnse ‘francae curtes’ wat zoiets betekent als gebied wat is vrijgesteld van belastingen. Het stamt uit de periode dat kerken en kloosters vaak vrijgesteld van belastingen op zaken als alcohol. Franciacorta is een laatbloeier: er wordt pas sinds 1961 mousserende wijn gemaakt. Guido Berlucchi begon in dat jaar met de productie van spumante. Dat sloeg aan want al snel kwamen investeerders uit Milaan en Brescia naar het gebied om er wijn te gaan maken. Inmiddels kent het gebied zo’n 122* producenten. Sinds 1995 heeft het een eigen DOCG kwaliteitsstatus.
Metodo Classico
Zoals ik al schreef wordt Franciacorta op dezelfde manier gemaakt als Champagne: de methode traditionelle ook wel Metodo Classico genoemd in Italië. Er wordt eerst een gewone wijn gemaakt met een relatief laag alcoholpercentage. Daarna volgt een twee vergisting van de wijn in een afgesloten fles. De CO2 die bij het vergistingsproces vrijkomt, kan in de gesloten fles niet ontsnappen. Zo ontstaan de belletje in de wijn. De afgesloten flessen worden gedurende langere tijd (soms wel jaren) te rusten gelegd. Tijdens deze ‘rijping’ ontstaan aroma’s van toast, brooddeeg, brioche die kenmerkend zijn voor Champagne-achtige wijnen. Hoe langer de wijn in de fles blijft rijpen, des te complexer wordt de smaak. Ook worden de belletjes zachter. Als de wijn mooi gerijpt is, wordt het bezinksel verwijderd en krijgt de fles een nieuwe kurk en kan hij naar de winkel. Deze manier van maken is behoorlijk duur en tijdintensief. Veel duurder en tijdsintensiever dan het maken van Prosecco bijvoorbeeld. [lees ook Happy Prosecco Day!]
Druiven
Franciacorta wordt doorgaans gemaakt van Chardonnay en Pinot Nero (die je ook in Champagne terug vindt) en Pinot Bianco. Chardonnay is veruit het meeste aangeplant in de regio: ongeveer 80% van alle wijnstokken. Wijnen die voornamelijk bestaan uit Chardonnay druiven zijn wat eleganter en fruitiger van smaak. Bestaat de wijn hoofdzakelijk uit Pinot Nero, dan draagt dat bij aan meer structuur en body. Sommige producenten experimenteren ook met de toevoeging van een klein deel van de zeldzame lokale druif Erbamat. Deze druif heeft van nature een erg hoog zuurgehalte en juist deze zuren zijn van levensbelang voor goede mousserende wijnen.
Verschillende soorten
Een Franciacorta moet volgens de wijnregels wat langer rijpen dan Champagnes (hoewel beide soorten vaak veel langer rijpen dan volgens de regels verplicht is). Een ‘standaard’ Franciacorta rijpt minimaal 18 maanden in de fles. Meestal is de wijn wit van kleur, maar er is ook een rosé variant. De schilletjes van de Pinot Nero druif zorgen dan voor een mooie roze kleur en een hint van wilde aardbeitjes in de geur. Een rosé Franciacorta rijpt iets langer in de fles: minimaal 24 maanden. Een Millesimato – wijn met een jaartal op het etiket – blijft minimaal 30 maanden in de kelders voordat ze verkocht wordt. Staat er Riserva op het etiket, dan heeft de fles zelfs minimaal 60 maanden gerijpt.
Satèn
Zelf vind ik Franciacorta Satèn erg mooi. Hiervoor worden vrijwel alleen Chardonnay druiven gebruikt, soms aangevuld met Pinot Bianco. Een beetje vergelijkbaar met een Blanc de Blancs. De wijnen rijpen minimaal 24 maanden op de fles. Wat het echt anders maakt is de lagere druk. Gewone Franciacorta heeft, net als Champagne en Cava, een druk van 5 à 6 Bar. Satèn is met een druk van 4,5 bar minder bruisend wat de een fijnere, bijna crèmige mousse geeft. Samen zorgt dit voor een zachtere, delicate wijn. Heerlijk als aperitief! Helaas heeft niet iedere producent een Satèn in het assortiment, dus soms is het goed zoeken.
Trend: zero-dosage
Hoe heerlijk Franciacorta’s, Champagnes en Corpinats ook zijn, bij de start zijn ze dat absoluut niet. De basiswijn die gebruikt wordt voor een mousserende wijn is niet te drinken. Het is een vies zurig goedje, wat bij wijze van spreken het glazuur van je tanden doet springen. Daarom wordt aan veel mousserende wijn wat suiker toegevoegd om de smaak te verbeteren. In een Brut zit tussen de 6 en 12 gram suiker per liter. In een Demi Sec ergens tussen de 32 en 50 gram per liter.
Nu de temperaturen in Noord Italië net als in veel andere wijnregio’s langzaamaan stijgen, worden de druiven steeds makkelijker rijp. Dat heeft tot gevolg dat de druiven een lager zuurgehalte krijgen. Veel wijnmakers vinden dan ook dat er minder suiker toegevoegd hoeft te worden. Sommigen voegen zelfs helemaal geen suiker meer toe. Deze zogenaamde zero-dosage of Brut Nature wijnen zijn momenteel erg populair.
Biologische wijnbouw
Een andere trend in de regio is de biologische manier van werken. Producent Barone Pizzini was de pionier op dit gebied en stapte in 1998 al over op het biologisch verbouwen van druiven. Dat heeft veel van zijn collega's geïnspireerd om ook de overstap te maken. Circa 70% van de producenten werkt op dit moment biologisch of is op weg er naar toe. Dat is erg veel voor Italiaanse begrippen.
Ook eens proberen?
Hoewel er van de circa 20 miljoen flessen die jaarlijks gemaakt worden, niet veel naar Nederland geëxporteerd wordt, is Franciacorta bij de betere slijterij of groothandel meestal wel te vinden. Bekende producenten die in Nederland goed verkrijgbaar zijn: Ca’ del Bosco, Berlucchi, Barone Pizzini (Hanos), Ferghettina (Sligro), Il Mosnel en – toch echt wel mijn favoriet – Bellavista.
Op vakantie in Italië heb ik er een aantal mogen bezoeken. Stuk voor stuk prachtige villa’s en soms zelfs kastelen, midden tussen de groene en keurig gemanicuurde wijngaarden. Alles ligt er fraai en netjes bij. Franciacorta producenten nemen hun werk erg serieus. Ben je in het noorden van Italië in de buurt van Lago d’Iseo of Brescia, dan is het zeker een aanrader om er eens één te bezoeken. Bij veel producenten kun je terecht voor een proeverij (meestal wel vooraf reserveren) of een rondleiding.
* Peildatum januari 2024 (www.franciacorta.wine)
Bron:
