Italiaanse rebellen: Super Tuscans
Super Tuscans. Inmiddels hebben ze een legendarische status bereikt in de wijnwereld, maar ooit waren het niet meer dan rebellen tegen de traditionele Italiaanse wijnwetten. Wijnen die alle regels over boord gooiden. Het waren de ‘bad boys’ uit Toscane: ongehoorzaam, met een geheel eigen stijl en van buitengewone kwaliteit.
Een revolutie in Toscane
In de jaren ‘60 en ‘70 van de vorige eeuw was de Italiaanse wijnwetgeving erg strikt en hield vooral vast aan tradities. Chianti, de icoonwijn van Toscane, had een vaste samenstelling en moest minstens 70% uit Sangiovese bestaan, aangevuld met andere lokale druivenrassen. Sommige daarvan zelfs wit! En de oude Chianti-wetten stonden al helemaal geen internationale druivensoorten toe. Wijnmakers dienden zich aan ‘het vaste recept’ te houden en dat beperkte hun creativiteit uiteraard flink.
Een paar vooruitstrevende wijnmakers als Piero Antinori en Mario Incisa della Rocchetta werd dat allemaal veel te benauwd. Zij zagen dat internationale druiven zoals Cabernet Sauvignon en Merlot een bijzonder potentieel hadden in Toscane. Eigenwijs als ze waren, besloten ze hun hart in plaat van de regels te volgen en begonnen te experimenteren. Uiteraard mochten hun wijnen geen Chianti heten of zelfs maar een kwaliteitskeurmerk te dragen. Dat was alleen voorbehouden aan de traditionele wijnen die binnen de lijntjes van de regels kleurden. Door af te wijken van de standaard en internationale druiven te gebruiken, werd de wijn dan ook automatisch gedegradeerd tot het basisniveau: vino da tavola - tafelwijn dus. Maar dat interesseerde hen niet – ze wilden goede wijn maken, niet de juiste.
Geboorte van de Super Tuscan
De eerste Super Tuscan die de wereld veroverde, was Sassicaia, gecreëerd door Mario Incisa della Rocchetta. De Italiaanse artistocraat had een voorliefde voor Bordeaux wijnen en vond dat de bodem van zijn landgoed aan de Toscaanse kust meer weg had van de bodem in het Franse Graves dan van de klassieke Chianti streek. Eigenwijs als hij was plantte hij daar dan ook Cabernet Sauvignon en Cabernet Franc aan. In eerste instantie moest men in Italië niets van deze on-Italiaanse wijn weten. Dat deerde de markies niet. Hij hoefde niet van de wijnbouw te leven en dronk zijn wijn met liefde zelf op.
Omdat hij zelf steeds meer overtuigd raakte van de kwaliteit van zijn wijnen en omdat deze met de jaren ook nog eens steeds beter ging smaken, gaf hij het niet op. Hij bleef ‘zijn’ wijn maken en uiteindelijk zagen ook andere wijnliefhebbers dat de wijn een topper was. Ze moedigden hem aan om zijn wijn ook te gaan bottelen en verkopen. Zo werd in 1968 Sassicaia geboren.
Kort na de officiële introductie won Sassicaia al toonaangevende wijnprijzen en het succes inspireerde andere wijnmakers om ook te breken met de regels. In 1978 volgde Tignanello, een iconische Super Tuscan gemaakt door Piero Antinori, en later Ornellaia van wijnmaker Ludivico Antinori. Al snel ontstond er een hele categorie van ‘Super Tuscans’, wijnen van zeer hoge kwaliteit die buiten de officiële classificaties vielen maar geliefd waren bij wijncritici en consumenten wereldwijd.
Super Tuscan = Top Bordeaux?
Als Super Tuscans gemodelleerd zijn op de grote Bordeaux wijnen, betekent dat dan dat het eigenlijk gewoon Italiaanse versies van de Franse top wijnen zijn? Nee! Hoewel ze vaak dezelfde druiven gebruiken, zijn er belangrijke verschillen. In Bordeaux wordt alles bepaald door het koele, Atlantische klimaat. In de druiven van de Super Tuscans merk je de invloed van het warmere Toscaanse klimaat. Hierdoor hebben Super Tuscans vaak een rijper, voller fruitprofiel.
Daarnaast zijn de wijnmakers in de Bordeaux gebonden aan hun strikt gecontroleerde wijnbouwmethoden. De makers van Super Tuscans hebben de regels juist over boord gegooid en kunnen daarom veel vrijer experimenteren met verschillende stijlen. Naast Sangiovese, de traditionele Toscaanse druif, bevatten Super Tuscans vaak Cabernet Sauvignon, Merlot en soms zelfs Syrah. Deze ‘internationale’ druiven geven de wijn een meer geconcentreerde, krachtige stijl en een diepe, complexe smaakstructuur. Terwijl de tannines van Sangiovese elegantie en frisheid toevoegen, brengen Cabernet Sauvignon en Merlot structuur, body en rijp fruit naar het glas. Een unieke combinatie die Super Tuscans zo interessant maakt.
De rebel-status voorbij
Inmiddels zijn de Super Tuscans allang geen rebellen meer die zich af willen zetten tegen de gevestigde orde. Sterker nog: ze zijn inmiddels gevestigde orde. De hoge kwaliteit van de wijnen zorgde er bijvoorbeeld voor dat Sassicaia in 1994 een DOC-status kreeg: Bolgheri Sassicaia DOC. Ook zijn de voorschriften van verschillende DOC’s en DOCG’s in de afgelopen jaren wat aangepast waardoor wijnmakers in de traditionele Toscaanse wijngebieden wat meer mogelijkheden krijgen in de manier waarop ze maken en de druiven die ze moeten gebruiken.
Dikke portemonnee
Zin gekregen om ook eens een Super Tuscan te proberen? Dan heb je wel een dikke portemonnee nodig. Voor de grote jongens zoals Tignanello, Sassicaia, Ornellaia of Solaia moet je al snel € 150 euro of (veel) meer neertellen. Ligt dat boven je budget? Troost je dan met de gedachte dat Super Tuscans meer zijn dan alleen flessen dure wijn. Het zijn ook een inspiratiebronnen voor talloze wijnmakers in Toscane geweest die het gedachtegoed achter de Super Tuscans hebben gebruikt om hun eigen wijnen beter te maken. En de meeste daarvan zijn prima te betalen.
